अस्सं सासर द्वाड बाई...

नुकताच अनिल अवचटांचा "डॉक्टरी" हा लेख वाचला. त्यात त्यांनी म्हटलय की एम् बी बी एस ला असताना त्यांना दहा डिलिव्हरीज प्रत्यक्ष करायला लागायच्या. तेंव्हा ससूनच्या लेबर रूम मधे कंगाल वर्गातल्या बायका प्रसुती वेदनेनी विव्हळताना नवरा आणि सासूला खच्चून घाण घाण शिव्या देताना दिसायच्या. तिथल्या एका नर्सनी अवचटांना सांगितलं की "या बायांच्यात अशी समजूत आहे, सासूला-नवरयाला शिव्या दिल्या की बाई लवकर मोकळी होते." यावरची अवचटांची प्रतिक्रया होती "त्या शिव्या खरयाही असू शकतील. कदाचित वर्षानुवर्ष आत दाबुन ठेवलेलं या वेळी बाहेर पडत असेल."
माझ्याही मनात आलं, "अरेच्चा! खरंच .... हे सुद्धा बायकांचं एक प्रकारचं स्ट्रेस मॅनेजमेंटच की! "
अचानक मला आमचा मागच्या वर्षीचा "भोंडला" आठवला.
नवरात्रात लहानपणी फेर धरून भोंडल्याची गाणी म्हणायला काय धमाल यायची! कितीही मोठं झालं तरी भोंडल्यातला आनंद काही कमी होत नाही. अजुनही नवरात्र जवळ येत चाललं की दर वर्षी आम्हा तोक्यो मधल्या मैत्रिणिंना भोंडला करायचे वेध लागायला लागतात. भोंडल्याच्या निमित्तानी आम्हाला आमच्या लहानपणीच्या आठवणींना उजाळाही द्यायचा असतो. त्याच बरोबर आमच्या मुलींनाही भोंडला प्रकारची ओळख करून द्यायची असते. मग त्या नऊ दिवसातला एखादा वीकएंड बघून आमचा भोंडल्याचा दिवस नक्की होतो. आता आपोआपच भोंडल्याची गाणी ओठावर यायला लागतात. मुली सुद्धा ही गाणी येतील तशी म्हणायला लागतात. "एक लिंबू झेलु बाई दोन लिंबं झेलु" आणि "वेड्याची बायको" ही गाणी तर सगळ्या मुलींची अगदी आवडती! "किती वर्षं अजुन ही निरर्थक, बाष्कळ गाणी म्हणत राहणार तुम्ही?" असा घराचा आहेरही मिळतोच. तर या वर्षी सुद्धा ती गाणी म्हणून झाल्यावर उत्साहानी "सासरच्या वाटे कुचुकुचु काटे" पासुन सुरुवात केली. पुढे सईच्या गाण्यातला घाणेरडा दिसणारा सासरचा वैद्य आणि राजासारखा दिसणारा माहेराचा वैद्य आला. "कारल्याच्या वेलातलं" खेळायला मिळणारं सुरेख माहेर आणि कोंडून घालणारं द्वाड सासर आलं. रुसून माहेरी गेलेल्या मुलीला न्यायला सासरचे सगळे लोकं आले पण नवरा आल्याशिवाय काही तिनी रुसवा सोडला नाही. नणंदभावजयीचे रुसवे फुगवे आले.
या वर्षी भोंडल्यानंतर काही दिवसांनी अवनीनी विचारलं, "आई, माहेर म्हणजे तुझ्या आईचं घर आणि बाबाच्या आईचं घर म्हणजे तुझं सासर ना?" म्हटलं "हो. का ग?" तर म्हणाली "पण मग दोन्ही घरं छानच आहेत की! मग कशाला भोंडल्यात सासरला नावं ठेवली?" मला हसू आवरेना. मला जमेल तसं आणि तिला कळेल असं मी समजावून सांगितलं. पूर्वी मुलींना शिक्षण नव्हतं, सासरी एकत्र कुटुंबात खरोखरच जाच होता. माहेरी जाणं तसं सोपं नव्हतं. त्यात "सोशिकपणा" हा गुणधर्म सोडूनही चालायचं नाही. कोणापाशी मन मोकळं करता यायचं नाही. त्यामुळे खुप कोंडमारा ह्वायचा. त्याला एक मोकळी वाट मिळावी, सासरच्या नावानी अगदी officially वाईट बोलता यावं म्हणून ही भोंडल्याची गाणी अशी रचली असावीत. आपण रुसून माहेरी गेलो, तर सासरचे सगळे आपली मनधरणी करतील, समजूत घालतील, सासू आपल्याला संसारात काही अधिकार देइल या कल्पनेच्या खेळात त्या घटकाभर रमत असतील. मनात आलं हेच ते स्ट्रेस मॅनेजमेंट असावं पूर्वीच्या बायकांचं।
आज आम्ही सुशिक्षित आहोत, परदेशी राहतो. आमच्यावर पूर्वी सारखी बंधनं नाहीत, आम्हाला कोणाचा सासुरवास नाही. त्यामुळे आम्हाला भोंडल्याच्या गाण्यांच्या अर्थाशी अडकुन बसण्याचं कारण नाही. तरीही "जुनी पद्धत" म्हणून फक्त नाक मुरडण्यापेक्षा निव्वळ एक स्ट्रेस रिलीज करणारा प्रकार म्हणून जुन्या परंपराचा उपयोग करायला काय हरकत आहे? म्हणजे मग एरवीच्या गप्पांमधे सासू, नवरा या विषयांवर निरर्थक गॉसिप करण्यासारखं काही राहणार नाही. शेवटी काय घटकाभर एकत्र येउन निखळ आनंद घेणं महत्वाचं! नाही का?